Mystisk sekk

For nokre dagar sidan stod det ein svart bossekk inntil hagegjerdet vårt. Noko så frekt. Eg flytte sekken utpå kanten av fortauet, slik at den som hadde lagt sekken frå seg, lett kunne hente han. Dagen etter stod sekken inntil gjerdet igjen. Som om det var vår bossekk. Sekken var full av klede; sikkert nokon som ikkje hadde fått plass i bossdunken sin, og valt den lette løysing. Men korleis skulle vi verte kvitt den sekken? Der var ikkje plass i vår dunk, i alle fall ikkje no i desse streiketider. Eg flytte sekken nok ein gong utpå fortauskanten. Gav meg ikkje så lett, nei. Så reiste vi vekk ein tur. Då vi kom tilbake dagen etter, såg eg fyrst ingen sekk. Men så, der var han; inne i hagen vår, på vår side av gjerdet. Eg let sekken liggje til utpå kvelden, til etter Poirot. Då gjekk eg ut, for å leggje sekken til sides i hagen vår. Medan eg gjorde det, tok eg ein liten kikk nedi sekken. Eit par damestøvletter, ei tynn kåpe, ein bluse – og ein parykk. Brått kom der ei uro og eit kaldt ubehag over meg. Her må det ha skjedd noko kriminelt. Eit ran? Eit mord? Eit partert lik i skogen opp mot Løvstakken? Og her var sekken med bevismaterialet! Eg la sekken med bevis frå meg under eit tre. Der vil han liggje til neste gong eg fer til ein gjenvinningsstasjon. Bevis vil då forsvinne, mysteriet vert ikkje oppklart. Men eg vert kvitt problemet.

Nynorsk = diskriminering?

Det såkalla Likestillingsombodet melder om at dyslektikarar får "fritak fra sidemålsundervisning" i allmennlærarutdanninga, og at ein har fått OK-signal om det frå Kunnskapsdepartementet.

Her er det mange prinsipielle spørsmål som reiser seg. Det viktigaste gjeld dei som skulen er til for å tene: elevane og kunnskap i skulen. Med ei fritaksordning i målformene vil ein altså få lærarar som ikkje kan lese og skrive nynorsk, og dei skal lære elevar å lese og skrive nynorsk – både som hovudmål (der nynorsken skal brukast i alle fag) og som sidemål. Dette vil i så fall gjere at skulen ikkje vert i stand til å oppfylle sine overordna målsetnader der kompetanse og kulturkunnskap knytt til nynorsken spelar ei rolle. Det vil òg vere i strid med dei overordna intensjonane om jamstelling mellom nynorsk og bokmål. Vi får altså ei ny diskrimering som gjeld fleire.

Elles merkar ein seg språkbruken. For det fyrste har ein aldri hatt "sidemål" i lærarutdanninga; ein har hatt krav om vurdering i skriftleg nynorsk og bokmål. Alt her er språkbruken tendensiøs. Dersom ein skal få fritak frå "sidemålsundervisning" går ein meir radikalt til verks enn det som gjeld vidaregåande skule, der visse grupper har fritak frå vurdering i skriftleg sidemål

Sjølv om Kunnskapsdepartmentet har sagt ja til velsigninga frå Likestillingsombodet, er det slik at departementet må lage ei forskrift, og den forskrifta må på høyring, så her er ingenting vedteke. Men haldningane er tydelegvis at nynorsk per definisjon er diskrimerande. Liknande haldningar finn vi i fleire andre samanhengar, t.d. i PPT-kontor i nynorskkommunar der den lokale logopeden avgjer at elevar med lese- og skrivevanskar i kommunen skal lære bokmål.

Ei lita oppdatering: Underteikna har eit innlegg om denne saka i Utdanningsnytt.

Ivar Aasen i russe-limousin

I alle fall driv russ i Ulsteinvik aktivistarbeid for nynorsken med å køyre rundt i ein limousin. På bilen har ein Aasen-sitat, og ein stoppar opp ved kjøpesenteret og ropar "Ut med dansknorsk, inn med norsk, Henrik Wergeland var ein torsk". Tydelegvis har ungdomen i Ulsteinvik lært noko i norsktimane. Eg synest dette lovar godt. NRK Møre og Romsdal har eit innslag om saka i samband med 125-årsjubileet for jamstellingsvedtaket i går.

Skal nordiskfaget avviklast?

- Problemet er at nordiskfaget har vorte avhistorisert og avnasjonalisert i tråd med den allmenne avideologiseringa av faget. Resultatet er at nordiskfaget er vorte mindre viktig.

Ja, det skriv eg sjølv i eit innlegg i På Høyden.

Skulemaset

Kristin Halvorsen vil ha ein kulare skule. Twitter, Facebook, hipphopp, film og magedans inn i norsktimane i ungdomsskulen for å hindre fråfall i vidaregåande skule. Og dessutan leksefri skule. Reaksjonane kjem: Halvorsen vil ha inn det elevane bruker all fritida si på.

Hipphopp eller magedans er ikkje i seg sjølv fy-fy; det er interessante ting å ta føre seg og å bruke i skulen for å få meir innsikt i språk, kultur, litteratur, whatever. Nettopp difor er det ein bør utvide tekstgrunnlaget og kunnskapsgrunnlaget for språkopplæringa, og setje slike fenomen inn i ein fagleg samanheng.

Eg orkar likevel ikkje maset om at skulen skal ha meir av det kule, berre fordi det er kult. Det er her Kristin Halvorsen hoppar i fella, den fella Thomas Ziehe har skrive om i 35 år, og som heiter elevsentrert pedagogikk. Den gjer at elevar forventar at alt som skjer i skulen skal ha direkte relevans for dei. Samsvarbsbøying? Ikkje relevant for meg. Vesaas? Ikkje høyrt om, ikkje interessant. Lærarar fylgjer opp med å forenkle og aktualisere. Får elevane til å diskutere Ibsens problem i ljos av aktuelle problem - utan at elevane faktisk les Ibsen. Ei masteroppgåve av Julie Laurantsen (2006) illustrerer dette siste. Ei anna sak er at Halvorsen ikkje ser ut til å reflektere over spørsmålet om demokratisk tilgang til kunnskap, også for dei som ikkje kjem frå heimar med bokhyller. Kritikken av den linedelte ungdomsskulen i si tid handla bl.a. om det.

Avstand mellom skuleretalert kunnskap og dagleglivskunnskap er ikkje i seg sjølv noko vonde. Avstand i kunnskapsdomene er med på å skape refleksjon og dermed læring; Vygotsky har skrive fornuftig om det. Men avstanden skal ikkje vere for stor heller. Balanse er ei utfordring. Problemet i skuledebatten er at ein lett vert pressa inn i ein meiningsposisjon som er fordummande, og difor orkar ein ikkje.

Det vandrande mennesket

"Mennesket er eit oppreist, vandrande vesen. Dette er den konkrete årsaka til vår suksess som art. Likevel er det sjeldan me tenkjer over kor viktig det er å kunne gå eller vandra. Særleg dei formålslause, pretensiøse vandringane har ein tendens til å bli oversette."

Slik heiter det i vaskesetelen til årets nye kultbok, nemleg Finn Tveito si essaysamling, Det vandrande mennesket. Her er det tale om korleis det å gå har vorte framstilt i litteraturen, frå dei engelske romantikarane, som William Wordsworth og Henry David Thoreau, gjennom flanøren, Virginia Woolf, Knut Hamsun, Thomas Bernhard, Peter Handke, Arthur Rimbaud og Franz Kafka, og fram til Tomas Espedal. Det er ikkje berre tale om lange vandringar, men òg dei korte vandringane i nabolaget.

Sjølvsagt er forfattaren òg innom hovudpersonen i Dag Solstad sin roman 16.07.41, ein roman som tidlegare har vore kommentert i denne bloggen.

Forfattaren ymtar om at det er tale om ein kamuflert roman der lesaren er hovudpersonen. Det kan vel så mykje vere skrivaren som er hovudpersonen, for han er tydeleg til stades i teksten.

Denne boka er det berre å skaffe seg.

Namnet

Ettersom det er rundt ei veke til ein ny borgar skal kome til verda, melder spørsmålet om namn seg. - Kva skal guten heite?

Sjølv har eg ikkje sagt så mykje om saka. Tenkt at namnet må ein kunne vente litt med; at ein må sjå kva ungen heiter, og at namnet då vil kome meir eller mindre av seg sjølv. Ho som ber barnet i magen har vore langt meir oppteken av namnespørsmålet. - Kva meiner du om namnet? Du må vel meine noko, seie noko om det?

Det enklaste er sjølvsagt oppattkalling. I min generasjon var opplegget klart og greitt: Den fyrstefødde fekk namn med førebokstav frå farssida, den andrefødde fekk førebokstav frå morssida, den tredje fekk frå foreldra sjølve. Deretter var det meir fritt fram kva namn ein kunne velje for ungane, om ein då fekk fleire. Oppattkalling er tradisjon, men gir eit enkelt og gjennomsiktig system som sparer ein for ein del bryderi. Avgrensinga til førebokstavar (og ikkje repitisjonsmønsteret Olav-Tarjei-Olav etc.) gir samtidig val.

Den andre framgangsmåten, å velje namn fritt og uforankra, utan bindingar og tilvisingar, høyrest ideell ut, men er samtidig naiv, som om mennesket er fritt og språket er bindingslaust. Uforankringsposisjon forsterkar vidare kjensla av at eit namneval skal vere noko eksistensielt.

I min generasjon fekk folk òg mellomnamn av typen "Per Magne" og "Endre Otto". Dette har gått av moten dei siste åra i og med at båe foreldra vil ha med sine etternamn med, dvs. at den eine sitt etternamn vert mellomnamn og det andre vert etternamn, og då vert det for mykje med eit ekstra mellomnamn. Det resonnementet vil òg gjelde med denne ungen, jamvel om ein då vil måtte unngå den sunnmørske spesialiteten med tostavings førenamn og eittstavingsmellomnam. Det vil seie at namnestruktren vert: x + mors etternamn + fars etternamn.

Eit anna kriterium for namnevalet er det nordiske. Det utelet t.d. eit keltisk namn som "Njål". Og det vil utelate bibelske namn som "Johannes".

Vidare må tydinga av namnet vere gjennomtenkt. Folk lever godt med namn som "Trym" og "Loke", men dei litterære figurane Trym og Loke var såpass spesielle at ein bør ein tenkje seg om før ein set slike namn på ein unge. Ein bør òg tenkje seg om når det gjeld namn som peikar i spesielle interesser som går i ei anna lei enn vanlege fritidsaktivitetar, t.d. viser "Njord" til havguden som ikkje likte fjellet. Og ein skal vere varsam med å verte for esoterisk. Eit namn som "Ask" kan gå i ei slik retning. Og kanskje ikkje vere for pretensiøs med namn som "Brage".

Fonetikarar meiner at eit førenamn ikkje bør ende på same lyden som namneforma etterpå byrjar på. Det vil seie at "Olav" er uheldig når forma "Vevle" kjem etterpå. Men det er eigentleg ikkje så farleg når ein tenkjer seg om.

Men om vi no går tilbake til dette med oppattkalling. Dersom ein tek utgangspunkt i farssida vil namn som "Trygve", "Tryggve" eller "Trygg" vere gode. Dersom ein tek utgangspunkt i morssida har ein moglegheiter som "Oddmund" og "Ingemund".

Eller ein kan velje noko som ein tykkjer t.d. er "fint", som "Sjur" eller "Sjurd", eller gå inn for å vilje rehabilitere visse namn, t.d. "Vidkunn", "Loke" eller "Adolf", men det er ikkje heilt bra å skulle gi ei slik oppgåve til andre. Ei moglegheit er å kalle opp etter katten, "Sofus".

Og dersom ein ikkje har funne på noko innan eit halvt års tid eller så, vil staten berre gi ungen eit namn. Eg har lurt litt på kven det er som gir ungar namn på den måten, og om det er mange det gjeld.

Favorittretten

Dette med å blande ulike typar mat er ikkje noko nytt. Og kvifor då ikkje blande pinnekjøt og julegraut? I spalta «Over kaffikoppen» i Sykkylvsbladet 11.12. er nemleg Otto-Magne Strømmegjerde intervjua, og på spørsmålet om favorittretten les vi: «Det er mor sin julemiddag, som har gått gjennom generasjonar. Det er ein variant der du kokar pinnekjøtet saman med poteter og grønsaker. Ut i prosessen tilset du risengryn og mjølk. Då får du ein julemiddag som består av ei supe, kokt på basis av kraft frå pinnekjøtet. Den skal serverast rykande varm, med oppkutta gulrot.» Det høyrer her til at det er tale om ein forrett.

Julekonsert med Kor e tonen

Så er det vorte desember, og snart er det jul. Dermed kjem òg julekonsertane på rekkje og rad. Då skal vi ikkje gløyme Kor e tonen sin konsert torsdag 10. desember. Den konserten bør du heilt klart gå på.

På konserten vert det overraskingar, dvs. teatralske innslag. Og det vert sal av kaffi og kaker.

Av songane kan det nemnast: "Vøtranottæ", "Kling no klokka", "Jul, jul, strålande jul", "Mitt hjerte alltid vanker", "Have yourself a merry christmas", "Winter Wonderland", "Rudolf", "Christmas Lullaby", "Carol of the Bells", "Es ist ein Ros entsprungen" og "Kväll".

Nynorsk frå Statens vegvesen? Ei e-brevveksling.

Brev 1 til Vegvesenet:
Hei. Eg skal ha tak i skjema for omregistrering av bil på nynorsk, men finn det ikkje på Vegvesenet sine heimesider. På NAF sine sider er det vist til skjemaet NA 0232N, men eg finn ikkje det på Vegvesenet sine sider. Kvar er det skjemaet?

Svar 1 frå Vegvesenet:
Hei! Du finner salgsmelding på www.vegvesen.no. Finnes dessverre ikke på nynorsk.
mvh Bergen Trafikkstasjon

Brev 2 til Vegvesenet:
Hei. Etter Mållova skal denne salsmelding ligge føre både på nynorsk og bokmål. Når vil så meldinga liggje føre på nynorsk på Vegvesenet sine heimesider?

Svar 2 frå Vegvesenet:
Du kan kontakte [Jostein X]@vegvesen.no.
mvh Bergen Trafikkstasjon

Brev 3 til Vegvesenet:
Gode [Jostein X]. Eg vart beden om å kontakte deg. Viser til korrespondansen nedanfor.

Brev 4 til Vegvesenet:
Eg har forsøkt å få kontakt med [Jostein X], men ikkje fått svar. Er det ingen andre i Vegvesenet som kan svare på mitt enkle spørsmål?

Svar 3 frå Vegvesenet:
Mail er sendt Vegdirektoratet 26-10-09. har ikkje fått svar. Du får dei kontakte direkte

Brev 5 til Vegvesenet:
Hei. Når eg prøver Vegdirektoratet, kjem eg til Vegvesenet sine sider. Og epostadressa til Vegdirektoratet er tydelegvis den eg sendte epost til først. Så dette blir ein rundgang. Har ikkje Statens Vegvesen ansvar for omregistrering av bilar?

Svar 4 frå Vegvesenet:
Du må du gjerne prøve gamlemåten ein tlf. Mvh [Jostein X]

Brev 6 til Vegvesenet:
Nei, ærleg talt, det får vere måte til mangel på sørvis.

Svar 5 frå Vegvesenet:
Hei igjen. Me beklagar at du ikkje har fått dette skjemaet. Statens vegvesen har ansvaret for omregistrering av bilar, og du har heilt rett i at nynorskversjonen av skjemaet burde ha lege på vegvesen.no.Eg har prøvd å få tak i sakshandsamarar i Vegdirektoratet i dag, men dei har seksjonssamling. På måndag skal eg gjere eit nytt forsøk, og tek kontakt med deg så fort eg har ein kontaktperson eller eit svar på ditt spørsmål. Eg håpar du har fått utført omregistreringa sjølv om ikkje du har det riktige skjemaet.

Svar 6 frå Vegvesenet:
Hei Endre, Eg har snakka med fagansvarleg for omregistrering av kjørety, Ivar Fjeldberg, og han opplyser om følgande: Skjemaet skal oppdaterast med nye opplysningar og forbetra innhald i løpet av første halvår i 2010 for å betre servicen mot brukarane våre. Det er ønskeleg å vente på denne oppdateringa før vi legg ut den nynorske versjonen. Beklager dette, men håper du får fylt ut salsmelding og omregistrert kjøretyet likevel. Håper dette hjelper.

----
Gjennom slik handsaming sikrar ein seg at a) ingen andre enn kverulantar orkar å be om skjema på nynorsk, b) kveralantane får leve i trua på at til neste år vert alt så mykje betre, og då har dei vonleg gløymt dette.

Språkdagen

Dei som ikkje har fått plass på "Språkdagen" på onsdag, kan no få med seg arrangementet på vev-fjernsyn. Du kan kople deg inn her her. Sidan denne bloggen ikkje gir høve til eigenreklame, vil eg unngå å trekkje fram særlege postar i programmet, men det kan nemnast at det bl.a. skal vere noko om hipphopp og normer der.

Gustav Indrebø forsvunnen igjen

Så har det skjedd igjen. Biletet av Gustav Indrebø er forsvunne. Det heng ikkje lenger på den vanlege staden, dvs. på veggen tvers over kontordøra mi. Eg er mildt sagt sjokkert, og har varsla kontorsjefen om det som har skjedd. Går ut ifrå at ein set i verk dei tiltaka som er naudsynte og effektive. Her er det ingen grunn til å ha silkehanskar på.

Som den vakne lesaren veit, har Indrebø-biletet tidlegare vorte stole, i 2007. Då kom biletet til rette.

Kjem attende med oppdatert informasjon i saka så snart det skjer noko.

Bil til sals

Så har ein kjøpt ein nyare bil, og den evigvarande ris-kokaren vert lagd ut for sal. Løp og kjøp, seier eg berre. Her finn du informasjonen som er naudsynt. Ein burde elles ha hatt ein nynorskversjon av bilseljar-monopolisten Finn.no.

Fjernsynet

For ikkje lenge sidan gjekk ein til innkjøp av LED-fjernsyn på 40 tommar; Samsung, må vite. Skjermen er forma ganske likt dei nye brillene. Får dermed ein slags parallellitet og samanheng i tilværet. Diverre har ein sjølv ikkje fått sett så mykje på skjermen. Men det hender ein set seg ned i den ubehagelege stillinga i sofaen (får diverre ikkje ha Stresslessen framme) og ser på "Mad Men"; den andre i huset alt kjøpt andre sesongen før ein er ferdig med fyrstesesongen.

Den koloniale monsterlina

NVE har sagt ja til monsterline gjennom naturen på Sunnmøre. Det er sjølvsagt ei tragedie. Noko meir å seie er det ikkje om det. No vil ein klage til olje- og engergiministeren, som om det har noko å seie. Ein har tydelegvis bestemt seg. Det kostar litt å ha kraftleidningane i kabel, og ein vil ikkje bruke pengar på noko slikt, heller ikkje småpengar. Det er nettopp det som gjer at eg vert forbanna kvar gong eg er i Oslo, og ser alt som er betalt av skattebetalarar på Vestlandet, medan Vestlandet får ingenting igjen.

Basar

Tidsskriftet Basar døydde som kjent ut, og i Bergen slit Kjøtbasaren med å få det til. Då er det betre å satse på basar i tydinga ‘lotteri’. Du får sjansen no på sundag kl. 16. Då er det basar i Gimle, med bruk av tre-årer. Kor e tonen arrangerer det heile, og inntektene går til å setje opp John Rutters Requiem (20. september i Domkyrkja). Du kan bl.a. vinne tre halvårsabonnement på Dag og Tid. Elles kan du vinne digitalkamera, heimestrikka raggsokkar eller vottar, dansekurs, segltur, tova tøfler, middag for to på Opera etc. etc. Kaffi og kaker vert det òg Så det er berre å møte opp.

Språkleg drypp

Det dryp frå kranen på badet. Må få tak i ein rørleggjar. Men kven? Søkjar på Internett. Ikkje så lett å finne nokon, men får opp ei side som i alle fall språkleg sett er særs interessant. Ikkje berre er orddelinga sterk. Sterk er òg denne delen av teksten:

Vi har mange års erfaring mellom oss, og i denne tiden vi har forfalsket en misunnelsesverdig regionale omdømme for kvalitet i arbeidet vi gjør. Vi er Bergen basert, redusere vår reaksjon ganger i tilfelle kriser. Vi bære deler og deler til de fleste jobber, kuttet ut penger spise turer til leverandører.

Så får ein håpe at det ikkje berre er ein parodi.

P.S. Sidan dei som står bak rørleggjar-sida no har endra sida, pga. merksemda ho har fått, har eg sett inn eit bilete av ei av sidene, slik ho såg ut i går.

Norsk Ordbok og andre bøker

Kloke karar om ordboksarbeid der. Berre ein liten tilleggskommentar til det med Akademi-ordboka: Dei som er interesserte i å vite korleis Akademiet fekk ansvar for Riksmålsordboka, kan lese Langslets riksmålshistorie, s. 359. Der står det korleis juristen Sjur Brækhus på ein merkeleg måte fekk knipe Riksmålsordboken frå Universitetet i Oslo, som var den rettmessige eigaren av ordboka.

Bokmålsfrelste norsklærarar

Som Arne Olav Nygard peikar på, har bokmålsfrelste norsklærarar fått ein del nye digitale forum for å spreie bodskapen sin. Det ser ein t.d. på desse to og desse fleire kommentarane til eit innlegg fråLeif Harboe. Argumentasjonen er instrumentell og økonomisk – målfolk er partiske, ein sjølv fornuftig.

Fire nye år for Grønmo

Så vart det fire nye år for Sigmund Grønmo som rektor ved UiB, melder På Høyden. Det har vore ganske sterkt ordskifte og mykje rart som har vore gjort og sagt siste tida, bla. har instituttleiarar på MN sendt ut masse-epostar på engelsk og bede tilsette og studentar om å røyste på motkandidaten som til all lukke ikkje vann. Det neste valet gjeld dekan på HF; fristen for å melde kandidatar her går ut 4. april.