Vil redde nordisk

Ein nordist er intervjua i Hubro om diverse ting som har med nordiskfaget å gjere. På høgdi tek saka opp her.

«Nokre vener slæst»

Fredag 3. februar er det fagleg-pedagogisk dag ved UiB. Mykje interessant stoff, ikkje minst om den nye nynorskrettskrivinga. Då skal fyrst kollega Torodd Kinn gi eit fullstendig oversyn over 2012-reforma, og det i løpet av tre kvarter. Det heile skjer kl. 9.15 i auditorium 3, Jusbygget, og innlegget heiter "Det stend ikkje i boki lenger! Ny nynorsk for deg og meg". Ein time seinare, dvs. kl. 11.15, held bloggforfattaren eit innlegg om "Den nye nynorskrettskrivinga". Innlegget skal handle om prosessen: Kva var problemet med rettskrivinga? Kva for kriterium la ein til grunn under arbeidet? Kven vann? Kven tapte? Og så til spekulasjonane: Kva for variant av nynorsk er det som no vil vinne fram når læreboknormalen er vekke?

Så til overskrifta. "Nokre vener slæst" er ei setning som med dagens rettskriving kan skrivast på 48 ulike måtar (ikkje 36 som Olaug Nilssen kom i skade for å seie). Eg kan med dette avsløre at med 2012-rettskrivinga er det berre åtte måtar å skrive denne setninga på. Fleire avsløringar vil kome på fredagen.

Nedbygginga av nordiskfaget

I Morgenbladet i dag skriv lokale nordiskstudentar om svekkinga av nordiskfaget ved UiB; i tillegg skriv kollegaer i Oslo om krisa for nordisk språk ved UiO. I språkmiljøet der er det no 3,5 stillingar i nordisk språk, mot 9 stillingar i 2002.

Dekanen ved HF i Oslo, Trine Syvertsen, har eit interessant svar. Som dekanen skriv, vert UiO sine midlar til å "fornye norskfaget" brukt til å "hindre en ytterligere forverring av situasjonen". (Underforstått: Situasjonen for nordisfaget vert nok verre, men vi gjer det trass alt ikkje fullt så gale som det kunne ha vorte om vi hadde fylgt finansieringsmodellen til punkt og prikke.) Likevel har INL har for mange tilsette, skriv dekanen, og ein kan ikkje håpe på fleire tilsette på lang tid. Optimismen ligg i at fleire studentar kan gi betre økonomi. Dessutan har dei på nordisk så mange dei kan samarbeide med, t.d. på Ibsen-senteret.

Ansvarsfråskriving? Tja, ho konstaterer berre at slik er rammevilkåra, dvs. finansieringsmodellen, og at den nasjonale nedbygginga av nordiskfaget vil gå sin skeive gang.

Skal nordiskfaget avviklast?

- Problemet er at nordiskfaget har vorte avhistorisert og avnasjonalisert i tråd med den allmenne avideologiseringa av faget. Resultatet er at nordiskfaget er vorte mindre viktig.

Ja, det skriv eg sjølv i eit innlegg i På Høyden.

Skulemaset

Kristin Halvorsen vil ha ein kulare skule. Twitter, Facebook, hipphopp, film og magedans inn i norsktimane i ungdomsskulen for å hindre fråfall i vidaregåande skule. Og dessutan leksefri skule. Reaksjonane kjem: Halvorsen vil ha inn det elevane bruker all fritida si på.

Hipphopp eller magedans er ikkje i seg sjølv fy-fy; det er interessante ting å ta føre seg og å bruke i skulen for å få meir innsikt i språk, kultur, litteratur, whatever. Nettopp difor er det ein bør utvide tekstgrunnlaget og kunnskapsgrunnlaget for språkopplæringa, og setje slike fenomen inn i ein fagleg samanheng.

Eg orkar likevel ikkje maset om at skulen skal ha meir av det kule, berre fordi det er kult. Det er her Kristin Halvorsen hoppar i fella, den fella Thomas Ziehe har skrive om i 35 år, og som heiter elevsentrert pedagogikk. Den gjer at elevar forventar at alt som skjer i skulen skal ha direkte relevans for dei. Samsvarbsbøying? Ikkje relevant for meg. Vesaas? Ikkje høyrt om, ikkje interessant. Lærarar fylgjer opp med å forenkle og aktualisere. Får elevane til å diskutere Ibsens problem i ljos av aktuelle problem - utan at elevane faktisk les Ibsen. Ei masteroppgåve av Julie Laurantsen (2006) illustrerer dette siste. Ei anna sak er at Halvorsen ikkje ser ut til å reflektere over spørsmålet om demokratisk tilgang til kunnskap, også for dei som ikkje kjem frå heimar med bokhyller. Kritikken av den linedelte ungdomsskulen i si tid handla bl.a. om det.

Avstand mellom skuleretalert kunnskap og dagleglivskunnskap er ikkje i seg sjølv noko vonde. Avstand i kunnskapsdomene er med på å skape refleksjon og dermed læring; Vygotsky har skrive fornuftig om det. Men avstanden skal ikkje vere for stor heller. Balanse er ei utfordring. Problemet i skuledebatten er at ein lett vert pressa inn i ein meiningsposisjon som er fordummande, og difor orkar ein ikkje.

Privatskular

Alle avisene går no i strupa på SV for det klønete landsmøte-vedtaket om religiøse skular. ("Pedagogiske og religiøse alternativer skal på sikt avvikles. Barn som har behov for alternativ pedagogikk skal få det i den offentlige skolen.") Det var Hedmark SV som visstnok fremja framlegget, men ingen derifrå har fronta det. Stakkars Bård Vegar Solhjell må ta støyten. Rett nok kjem Snorre Valen med eit forsvar i Klassekampen i dag, men det verkar useriøst: "Det er svært mange problematiske sider ved Steinerskolen, som jo er bygget på en kristen ideologi ispedd en masse merkelige ideer." Greitt å seie over eit kjøkkenbord, men av ein komande stortingsrepresentant? Heile saka illustrerer eit grunnleggjande problem med SV sin skulepolitikk – når ein skal seie noko om innhaldet, kjem ein berre til slagorda. Det vert lett for høgresida, som no bruker den nyliberalistiske Paul Chaffey som sin faneberar.

Sjølve poenget om religiøse skular er likevel relevant. Det er absolutt eit problem f.eks. i Nederland at 70 prosent av elevane der går på private skular som i stor grad er "religiøse" – og fullfinaniserte av staten, medan dei som går i den offentlege skulen bl.a. er barna av sosialklientar og sekulariserte innvandrarar. Den offentlege skulen forfell, og dei religiøse skiljelina som er så typiske for Nederland, vert haldne ved like. Her er det mange interessante moment som SV kunne ha laga ei sak ut av, t.d. spørsmålet om "mangfald" i einskapsskulen. Eit problem med "mangfaldsdiskursen" (som eg elles er særs for) er at ein altfor lett gjer kategoriar som religion, livssyn og etnisitet statiske og essensielle. Ein overser at folk innanfor ein religion, eit livssyn etc. meiner ganske ulike ting, og at det skjer endringar innanfor og mellom religionar, livssyn, kulturgrupper etc. Som religionsvitaren Michael Stausberg har peikt på, ligg ei slik essensialistisk forståing av religion bak mykje av tankegangen bak rle-faget. (Human-etisk forbund har her, som elles, vore like essensialistisk som islamistar og fundamentale kristne.)

Men kva er så problemet med SV sitt vedtak? Eitt moment er sjølvsagt ordbruken. Barn som har "behov for", som om det var dyslektikarar det var tale om. "Alternativ pedagogikk", som det berre er pedagogikken det er tale om (og ikkje sjølve forståinga av skulen sitt innhald og skulen si rolle). Det viktigaste er likevel at dette kjem ut av absolutt ingenting – ikkje nokon av dei som har stått for vedtaket har produsert argument, ideologi, utdjupingar, forskingsbasert innsikt etc. som kan gjere at vedtaket kan fremje ordskifte eller fungere som program. Ein tenkjer skule etter slagordmetoden. Så kan ein seie at det er landsmøtet og ikkje leiinga som er problemet. Men problemet er at SV ikkje har kultur for å tenkje innhald når det gjeld skulen. Ein snakkar om skule, men då er det skulemat, bygningar, spesialpedagogiske opplegg og praksissjokket. (Resultatet er t.d. den absurde vektinga av pedagogikk frå 30 til 60 studiepoeng i allmennlærarutdanninga.) Difor må SV byrje på steg null med å oppdatere seg skulepolitisk. Dersom det kan vere eit resultat av det dumme landsmøtevedtaket, vil det vere bra.

Blogging om norskfaget

Kva med bloggarar som har fokus på norskfaget? Ein av veteranane på feltet er Leif Harboe, lektor på Bryne vgs, med mange tiltak. Han har òg ein blogg for norskklassen sin der han legg ut mykje fagleg stoff. Ein annan aktiv bloggar er norsklektor i Stavanger, Marita Aksnes. Ho har, til liks med òg ein norskblogg for klassen sin, 1a, og i staden for lærebok i språk og kommunikasjon bruker ho ei eiga vevside for det programfaget. Så ser eg at den gamle medstudenten min frå UiB, Margreta Tveisme, har ein blogg, skulebloggen, som fokuserer på faglege ting ved det å vere norsklærar. Det same gjeld ein annan tidlegare UiB-student, Inger Hilde Ingebrigtsen. I tillegg skriv Bokstavheksa om norskundervisning i vgs. Alle desse tre damene skriv forresten om fagleg-pedagogisk dag, der eg sjølv glimra med mitt fråvær i år.

Ei anna som har ein blogg om norskfaget, men som ikkje var på fagleg-pedagogisk dag, er kollega Kristin Kibsgaard Sjøhelle. Ho har ein nystarta blogg, Nysgjerrig på norskfaget, og det som står der, lovar godt. Ho skriv helst om digitale tekstar og om nynorsk.

Somme bloggarar legg mykje vekt på det digitale ved norskfaget og skulen. Det gjeld bl.a. Arne Olav Nygard, stipendiat ved UiS og Ingunn ved Sandvika vgs. Noterer meg at fleire i Hordaland elles refererer til June Brevik frå Hordaland fylkeskommune som skriv om digital skule.

Interessant, forresten, å merkje seg at jamvel kunnskapsminister Bård Vegar Solhjell har ein blogg. Der kan ein kome med kommentarar, og eg ser at Solhjell kommenterer ein del av lærarbloggarane som har vendt seg til honom.

I tillegg finst det sjølve ein god del andre norsklærarar som bloggar, men dei skriv ikkje alltid så eksplisitt om norskfaget.

Lærarutdanninga

Norsk skule har fått mykje kritikk. Avisene fortel om PISA, PIRLS og bråk i skulen, om at elevar er offer og at lærarar er offer. Flasketuten peikar mot lærarutdanninga. Lærarane er for dårlege, av di lærarutdanninga er for dårleg, vert det sagt. Samtidig er det verd å merkje seg at det er allmennlærarutdanninga som får kjeft, t.d. av NOKUT. Universiteta si lærarutdanning vert knapt nemnd.

No på fredag kjem statsråd Bård Vegar Solhjell med stortingsmeldinga om allmennlærarutdanninga. Ikkje så spennande, kanskje. Det vi kan forvente, er eit skilje mellom barneskule- og ungdomsskulelærarutdanning, mykje meir pedagogikk og at norskfaget ikkje lenger vert obligatorisk fag. Det med norsk er merkeleg. Tanken er visstnok at norsk skal vere obligatorisk på småskule/barneskulesteget, men ikkje på ungdomsskulesteget. Det heng vel saman med ideen om meir fagfokus. På den andre sida er det noko merkeleg i og med at lesing, skriving, lytte/tale ( + å rekne + digitale dugleikar) er såkalla grunnleggjande dugleikar som skal gå igjen i alle fag, og norskfaget har eit overordna ansvar for desse grunnleggjande dugleikane. Rykta fortel at rle-folket vart sure då dei oppdaga at rle ikkje skulle vere obligatorisk, og at departementet då òg gjorde norsk ikkje-obligatorisk, for å blidgjere teologane.

Dette med at pedagogikk skal få 60 studiepoeng, skuldast hardt lobbyarbeid frå pedagogane si side, ikkje minst frå Geir Karlsen, pedagogikkprofessor ved NTNU, som var hovudredaktør for ei UHR-evaluering av pedagogikkfaget (som kom 31.12.08). Dessutan var kunnskapsministeren i vår i Finland, og han fekk då vite av professor Sven-Erik Hansén (som er ein framifrå fagmann) at ein hadde mykje meir pedagogikk i finsk skule enn i norsk skule. Før geværskota på finske skular var mantraet "look to Finland"...

Ei anna sak er at ein ikkje treng å reise til Finland for å finne ei lærarutdanning som er knytt til universiteta, som er på masternivå, som er forskingsbasert, som har ei grundig fagutdanning og integrerer fag, fagdidaktikk, pedagogikk og praksis. Ei slik lærarutdanning har vi ved norske universitet.

Det vil no òg kunne vere mykje snakk om å gi allmennlærarar ein master light for at dei skal kunne fylle den skrikande mangelen på lektorar som vi vil få i vidaregåande. Her er det grunn til å vere skeptisk, og ikkje rope halleluja til det Solhjell og Aasland vil forfekte i den "gladkristne" kampanjen for f GNIST og anna rart om lærarutdanninga. Eitt av tiltaka (frå statsbudsjettet) dreier seg rett nok om pengar. Dei som tek PPU eller lektorutdanning med master i realfag eller framandspråk, får ettergitt 50 000 kr. i studielån. Merkeleg nok ikkje dei som tek nordisk. Det er faktisk ikkje slik at det er spesielt større trong for engelsklærarar enn for norsklærarar, tvert imot, så logikken er like syltynn som mykje av det som elles kjem fram i skuledebatten i avisene for tida.

"Skolen"

Det er fleire som har etterlyst NRK sin dramaserie "Skolen" på dvd. Etterlysinga er på sin plass, og vil nytte høvet her til å oppmode rette vedkomande om å gjere noko i saka.

Når vi er inne på tv-seriar om skulen. Wikipedia har ei liste over ein del engelskspråklege slike. Men der er fåe seriar med lærarane i fokus. Lektor Tørrdal i "Stompa" er rett nok tøff, men vi får diverre ikkje vite så mykje om han.

Nøkkelfeil

Ein del lesarar lurer på om det finst nøkkelfeil, dvs. feil som er så grove og så symptomatiske for generell uforstand at dei automatisk kvalifiserer til stryk. Svaret er ja. I faget nordisk/norsk på universitet og høgskular vil t.d. det å blande "målform" med "målføre" automatisk innebere stryk. Å skrive om "norsk og sidemål" er sjølvsagt òg stryk. Å blande "vers" med "strofe" kvalifiserer òg til stryk. I tillegg er det nok på grensa til stryk å skrive at fordi ein har små barn, ikkje har hatt tid til å arbeide så mykje med spørsmålet som vert stilt. Somme vil elles slå ned på former som "hovedsaklig" på bokmål (istf. "hovedsakelig") og "autensitet" (istf. "autentisitet"), men det er nok for strengt å gjere desse formene til nøkkelfeil.

Skal sjå om eg kjem på meir etter kvart.

Ein dag ekstra

Hastar grytidleg av garde. Plan: Førelesing som ikkje er heilt klar enno, møte i eit utval, tre studentar som skal ha rettleiing. Røyndomen etter påskekrimmen er brutal.

Men i auditoriet er der ingen. Absolutt tomt. Er eg i rett rom? Kanskje det skal vere i Vektergården? tenkjer eg, klok av skade. Har enno fem minutt, spring tilbake til kontoret for å sjekke. Ja, det er rett rom, etter mine planar, men er dei planane rette? Går ein gong til, møter ein student i korridoren. Har ho tenkt å skofte? Eg spør: - Ja, det er i auditorium N? Ho ser spørjande på meg.- Det er jo ikkje førelesing i dag. Jau, onsdag 11, står det på planane. Ho forklarer meg at det er i morgon som er den 11. april. Eg trudde altså det var onsdag i dag, men så er det berre tysdag.

Ein dag ekstra. Ein dag eg trudde var forsvunne i påskedragsuget. Brått er han her, uventa.

Kvalitetssikring av journalistar?

Det er interessant å sjå korleis journalistar kokar suppe på spikar. No har dei eit par dagar skrive at norsk lærarutdanning (på høgskulane!) er for dårleg. Og det kan det i og for seg vere noko i (ein har jo sagt ingenting om universitetet..). Likevel: Kva er grunnlaget til journalistane når dei skriv om saka? Dei som laga artikkel fyrst, var Dagsavisen. I ettertid har journalistane og posørkommentatorane i dei andre avisene stort sett bygd på denne artikkelen. Dagsavisen viser i sin tur til ein NOKUT-rapport. Problemet er berre, som NOKUT sjølv skriv, at sluttrapporten kjem i september i år, medan jo midtvegsrapporten har vore tilgjengeleg sidan september i fjor. Det har kome ingenting "nytt" i saka, slik journalistane vil ha det til. Rett nok har det kome andre rapportar, t.d. ein om norskfaget der det vert føreslege fem-årig lærarutdanning med meir vekt på fag, men det er nokre månader sidan. Det einaste nye som har skjedd den siste tida, er jo at KS vil gjere lærarane til ufaglege funksjonærarar, og at det i tida fram til streikeperioden vil føregå ein mediekamp om sympati. I så måte er utspelet no interessant. Men kanskje nokon kunne gjere ei kvalitetssikring av journalistar?

Om ord som ikkje er spesielt sexy og litt til

For eit par år sidan var statssekretær for Clemet h.v., Bergesen, i Bergen og snakka om læring. Ein skal ikkje lenger drive med "undervisning", sa Bergesen, no er det "læring" som gjeld. Så vart det som kjent regjeringsskifte, og med det: nye ord. Mantraet no er "kunnskap". På same måten som "modernisering" vert til "fornyelse", vert "læring" til "kunnskap". Fornyingsministeren seier forresten til "utdanning" at "den nye regjeringen ønsker å bruke egne ord". Samtidig seier ho: "Det er ellers ikke stor forskjell på arbeidsoppgavene." Altså: Postmoderne politikk der ord og symbol er viktige. (For nokre år sidan ville ein ha sagt at det viktige var å finne på ord som var meir "sexy", men no les eg i Tageszeitung at seier ein det, er ein definitivt ute, i alle fall i Tyskland. Så denne spalta er heilt ute. Heldigvis.)

Eit par endringar skjer likevel hos regjeringa, i alle fall på kunnskapsfronten. Regjeringa går for det fyrste inn for å ikkje ha eit andre framandspråk, dvs. at nordmenn skal klare seg med engelsk og innvandrarar skal ikkje få lov til å take t.d. urdu som framandspråk og få karakterar for det. Dinest går regjeringa inn for at all vidaregåande utdanning skal gi studiekompetanse. Det siste er verdt å notere seg. Konsekvensen for t.d. lærarutdanninga må vere at ein må senke krava, som ikkje er imponerande i dag, eller at ein må innføre meir presise opptakskrav. Også for sidemålet og dermed nynorsken vil der vere ein del konsekvensar. I dag er det berre dei studieførebuande delane av vidaregåande som har sidemålsopplæring. Dersom ein skal få studiekompetanse utan sidemål, vil eigentleg heile jamstellingsprinsippet falle i hop. Ein kan tenkje seg hundeslagsmålet det vil vere å få innført obligatorisk sidemål i alle liner på vidaregåande. På den andre sida: Kvifor ikkje?

Det var visst mange som i siste liten unngjekk å røyste SV pga. skulepolitikken. Når ein såg Inga Marte Thorkildsen agere som ein ungdomsskulelev på debattmøte om skulen, forstår ein litt kvifor, likeins når ein såg Kristin Halvorsen berre snakke om skulemat i samtale med Kristin Clemet. Diverre vil eg seie, for Clemets liberalisme og Jon Hustads gamalmannstankar er ingen gode alternativ.

Nye læreplanar

I dag kom Kristin Clemet og UFD med den endelege "læreplanen" for grunnskulen og vidaregåande opplæring. Eg har såvidt bladd i den delen av planen som gjeld norskfaget. Det er ikkje så mykje som er endra i høve til den versjonen Utdanningsdirektoratet laga. (Noregs Mållag laga ei grundig høyring til denne; den finst ikkje på Mållag sine heimesider, merkeleg nok, men er referert ein god del til i UFD og Utdanningsdirektoratet sine "vurderingar".)

For nynorsken er det viktig at den nye læreplanen presiserer at det skal vere sjølvstendig karakter for hovudmål og sidemål i ungdomsskulen og i vg2. Derimot er det ikkje presisert kor mykje sidemålsdelen skal telje for norskkarakteren i grunnkurs på allmennfag. Elles rydda jo direktoratet litt opp etter den førre høyringsrunden.

Det er elles interessant å merke seg at ordet "nasjonalt" no har kome inn to gonger. Det førre utkastet hadde ingen tankar om den nasjonale rolla til norskfaget; derimot var det svært mykje om globalisering. Samstundes er det ei merkeleg oppfatning norskfaget no skal gi av korleis "det norske" vart skapt. Det førre utkastet fekk pepar, av di det ville forklare korleis ”ulike forestillinger om det norske har blitt konstruert (...) på 1800- og 1900-tallet”. Det vert her implisert at “det norske” er noko som vart skapt på 1800-talet og skal koplast eintydig til nasjonalromantikken. No vert det sagt at ein skal "forklare hvordan ulike forestillinger om det norske ble skapt i sentrale tekster fra 1800 til 1870". Tja, kva skal ein seie til det? Garborgs tekst om den nynorske nasjonalitetsrørsla er frå 1872, og er såleis for seint ute...

Framleis er det mange målsetnader som er såpass ambisiøse at dei (med min kjennskap til nyutklekkja lærarar som veit mykje om litteratur og minimalt om språk) må vere urealistiske (t.d. jamføre norsk med samisk og jamføre norrønt med moderne norsk). At dei mange måla elles ikkje er rangerte, gjer at læraren sjølv må gjere eit utval, og då får smørbrødlista avgrensa verdi.

Kursslutt

Så er det slutt. Etter to og ei halv veke har svenskane på sommarkurset reist heim. Eksamen i går, deretter avslutning på Bryggeloftet der kurset spanderte middag. Kursleiaren fekk kvikk-lunsj og ei t-skjorte med "Endre - din turoperatør" pålimt. Etterpå prøvde nokre av dei blide studinene å lokke kursleiaren med på tur opp Stoltzekleiven, men då var klokka mykje, så kursleiaren for heim, fornuftig nok. Litt trist når alle er reist.

Her er forresten eksamensoppgåvene (tre timars eksamen):

"Kandidaten skal svare på alle oppgåvene.

I Språk
a) Gje eksempel på nokre dialektskilnader (”målføremerke”) i norsk.
b) Ivar Aasen og Knud Knudsen representerer to hovudstrategiar i norsk språknormering: målreising og fornorsking. Gjer kort greie for hovudskilnaden mellom desse to strategiane.
c) Korleis har forholdet mellom nynorsk og bokmål utvikla seg i det norske samfunnet?

II Litteratur
Ta utgangspunkt i to eller fleire litterære verk som er gjennomgått på kurset. Peik på og vurder måtar identitetsproblematikken kjem til uttrykk på.
(Litterære verk kan vere romanar, noveller eller dikt.)"