Denne hausten skal eg vere i Berlin. Flybillettane er kjøpte, og vi reiser i byrjinga av september og kjem tilbake i midten av desember. Det vert sikkert ikkje så verst. Rett nok har vi, for vi er to, ikkje fått plass å bu, og det er ein del stress med å leite etter det. Ser etter på alle slags søkjemotorar (www.zitty.de, studenten-wg.de); vil gjerne ha ein treroms/toroms i t.d. Prenzlauer Berg, og slike vert fort tinga vekk. Men ting ordnar seg vonleg for dei som er greie.
Skal vere ein slags gjesteforskar ved Nordeuropa-Institut; det er det som er nordiskinstituttet i Berlin. Nordeuropa-Institut er del av Humboldt-universitetet. Så får ein sjå om det humboldtske universitetsideal er ein realitet, og om ein får inspirasjon til å tenkje fornuftige tankar dei siste månadene av postdoktorperioden.
Ein som nett hadde vore i Berlin sa at halvliterprisane var 16 kroner. Så det er då noko.
24 august 2005
17 august 2005
Når ein ikkje er ungkar
Brått vart røyndomen så påtrengjande. I går var det heildagsseminar. Og i løpet av i dag, eller til naud i morgon, må ei hovuoppgåve og to store semesteroppgåver vere sensurerte. Studentar på Færøyane står og trippar. Kvifor kunne eg så ikkje ha gjort dette i løpet av heile den lange sumaren? Akk, ja. Slik går det når sumaren skal fyllast av sambuar og hundepass, av turar i skog og mark, og når ein høyrer til dei som får fnatt av alt som heiter "tidsplanlegging i fellesskap". Ein vert paralysert. Det er nok mest effektivt å leve eit singeltilvære. Då får ein jo opplevd ro, konsentrasjon, isolasjon. Kanskje det ikkje er råd å leve noko fruktbart akademisk liv når ein ikkje er singel? Kanskje må ein, som Eivind Tjønneland har sagt det, vere "gift med faget" dersom ein skal få fram noko interessant? Vel, vel, nok om det. Får gå laus på oppgåvene. Svart kaffi og oppgåver.
13 august 2005
Høgre har starta valkampen
Harald Victor Hove er ungdomskandidat for Høgre i Hordaland til stortingsvalet. No har Høgre laga ein film for Hove der kandidaten brenner nynorske ordlister på eit bål. Til Bergensavisen seier han: "Spynorsk mordliste som vi kalte den, he he. Jeg brenner den for å vise at vi vil ha bort tvungent sidemål." Ved sida av kamp mot nynorsk vil Hove satse på sprit til 18-åringar og billegare bilar som valkampsaker. Klassiske ungehøgresaker. Det er ikkje opplyst om Hove brenner sprit i protest mot spritprisane.
Kva skal ein så seie til dette? Her er det berre primitive metodar som er til hjelp. Eit tips i så måte: Hove har fått sportsbil frå pappa, og den står ofte parkert utanfor Gimle el. Høgres hus i Kong Oscarsgt. Er du hundeeigar, veit du kva hunden din bør gjere for å markere seg. Hjørnet på Høgres hus er òg ein fin plass for hundemarkeringar.
Kva skal ein så seie til dette? Her er det berre primitive metodar som er til hjelp. Eit tips i så måte: Hove har fått sportsbil frå pappa, og den står ofte parkert utanfor Gimle el. Høgres hus i Kong Oscarsgt. Er du hundeeigar, veit du kva hunden din bør gjere for å markere seg. Hjørnet på Høgres hus er òg ein fin plass for hundemarkeringar.
12 august 2005
Nye læreplanar
I dag kom Kristin Clemet og UFD med den endelege "læreplanen" for grunnskulen og vidaregåande opplæring. Eg har såvidt bladd i den delen av planen som gjeld norskfaget. Det er ikkje så mykje som er endra i høve til den versjonen Utdanningsdirektoratet laga. (Noregs Mållag laga ei grundig høyring til denne; den finst ikkje på Mållag sine heimesider, merkeleg nok, men er referert ein god del til i UFD og Utdanningsdirektoratet sine "vurderingar".)
For nynorsken er det viktig at den nye læreplanen presiserer at det skal vere sjølvstendig karakter for hovudmål og sidemål i ungdomsskulen og i vg2. Derimot er det ikkje presisert kor mykje sidemålsdelen skal telje for norskkarakteren i grunnkurs på allmennfag. Elles rydda jo direktoratet litt opp etter den førre høyringsrunden.
Det er elles interessant å merke seg at ordet "nasjonalt" no har kome inn to gonger. Det førre utkastet hadde ingen tankar om den nasjonale rolla til norskfaget; derimot var det svært mykje om globalisering. Samstundes er det ei merkeleg oppfatning norskfaget no skal gi av korleis "det norske" vart skapt. Det førre utkastet fekk pepar, av di det ville forklare korleis ”ulike forestillinger om det norske har blitt konstruert (...) på 1800- og 1900-tallet”. Det vert her implisert at “det norske” er noko som vart skapt på 1800-talet og skal koplast eintydig til nasjonalromantikken. No vert det sagt at ein skal "forklare hvordan ulike forestillinger om det norske ble skapt i sentrale tekster fra 1800 til 1870". Tja, kva skal ein seie til det? Garborgs tekst om den nynorske nasjonalitetsrørsla er frå 1872, og er såleis for seint ute...
Framleis er det mange målsetnader som er såpass ambisiøse at dei (med min kjennskap til nyutklekkja lærarar som veit mykje om litteratur og minimalt om språk) må vere urealistiske (t.d. jamføre norsk med samisk og jamføre norrønt med moderne norsk). At dei mange måla elles ikkje er rangerte, gjer at læraren sjølv må gjere eit utval, og då får smørbrødlista avgrensa verdi.
For nynorsken er det viktig at den nye læreplanen presiserer at det skal vere sjølvstendig karakter for hovudmål og sidemål i ungdomsskulen og i vg2. Derimot er det ikkje presisert kor mykje sidemålsdelen skal telje for norskkarakteren i grunnkurs på allmennfag. Elles rydda jo direktoratet litt opp etter den førre høyringsrunden.
Det er elles interessant å merke seg at ordet "nasjonalt" no har kome inn to gonger. Det førre utkastet hadde ingen tankar om den nasjonale rolla til norskfaget; derimot var det svært mykje om globalisering. Samstundes er det ei merkeleg oppfatning norskfaget no skal gi av korleis "det norske" vart skapt. Det førre utkastet fekk pepar, av di det ville forklare korleis ”ulike forestillinger om det norske har blitt konstruert (...) på 1800- og 1900-tallet”. Det vert her implisert at “det norske” er noko som vart skapt på 1800-talet og skal koplast eintydig til nasjonalromantikken. No vert det sagt at ein skal "forklare hvordan ulike forestillinger om det norske ble skapt i sentrale tekster fra 1800 til 1870". Tja, kva skal ein seie til det? Garborgs tekst om den nynorske nasjonalitetsrørsla er frå 1872, og er såleis for seint ute...
Framleis er det mange målsetnader som er såpass ambisiøse at dei (med min kjennskap til nyutklekkja lærarar som veit mykje om litteratur og minimalt om språk) må vere urealistiske (t.d. jamføre norsk med samisk og jamføre norrønt med moderne norsk). At dei mange måla elles ikkje er rangerte, gjer at læraren sjølv må gjere eit utval, og då får smørbrødlista avgrensa verdi.
05 august 2005
Riise og halvkjendisane
John Arne Riise har no fått sleiping-stempel av det feministiske medievenstre. Årsaka er at han har sendt sms med same sjekke-meldinga til ein del unge damer med halvkjendis-status. OK, det er nok ikkje så lurt. Sjølv om ein kjent samfunnsdebattant på Grünerløkka meiner at dette er einaste måten å kommunisere med norske kvinner på, er der det aberet at kvinner jo snakkar saman, og at dei i motsetnad til menn snakkar om sjekking og dating. Og sidan halvkjendismiljøet i Oslo er ganske lite, spreier nyhende seg. Dermed har saka vorte "offentleg", og dei unge damene står fram i Dagbladet og fortel kor rysta dei er over slik framferd, og at dei sjølvsagt har avslått tilbodet.
På denne måten får damene fortalt kor populære og pene dei er, og at dei har hemmeleg mobilnummer. No må dei vel kunne verte heilkjendisar snart!
På denne måten får damene fortalt kor populære og pene dei er, og at dei har hemmeleg mobilnummer. No må dei vel kunne verte heilkjendisar snart!
04 august 2005
Vekk med skogen!
Av ulike grunnar har eg denne sumaren halde meg på Vestlandet, vore frå Eigersund i sør til Molde i nord. Og når ein ferdast i ulike krokar og krikar av denne landsdelen, er det ein ting som vert meir og meir klart, og det er at skogen må vekk! Skogen må tynnast ut, elles øydelegg han meir og meir av kulturlandskapet. Fyrst og fremst gjeld dette grana. Som kjent er grana eit framandelement i vestnorsk natur. Det er ikkje i seg sjølv eit argument for at ho skal vekk, men det seier noko om kor dårleg ho passar inn, ho øydar jorda, spreier seg som ein farsott, stengjer for sol og utsikt, gjer at ein ikkje ser landskapet, skaper endå meir mørke og trangsyn i eit elles så regntungt landskap.
Eg er klar over at ein del no med ein gong vil kome med peikefingeren og seie "du din elendige plante-rasist", men dei som seier det, er caffelatte-drikkarar som held seg i byen og vil gå skogsturar for å kome seg vekk frå andre og inn i seg sjølv. Ta til dømes Romsdalsfjorden, den flotte utsikta som eg kunne sjå då eg som 7-åring sat i baksetet på ein Ford Cortina. No er det som å køyre frå tunell til tunell, i berg og i skog. (Ja, frå 1. juli kan ein skrive både "tunell" og "tunnel"). Eg var i Hardanger i helga, på bryllaup i Norheimsund, og dagen etter tenkte vi at det kunne vere fint med ein tur langsmed Hardangerfjorden. Men nei, skog, skog, skog. Hadde no bøndene vore om seg og hogd ned skogen. Men nei! Grantrea vert større og større, og gardsarvingane let andre slå markane for seg, og tenkjer ikkje på den ville skogen. Når ein går turar i Nordhordland ser ein jamvel at det vert planta nye tre på opne og solfylte lier! Med statsstøtte! Det er heilt absurd. Ein burde ha betalt straffetoll for å plante nye tre, og så er det faktisk omvendt! Eg er ikkje imot bønder, tvert imot, eg er for desentralisert norsk jordbruk, og eg stør alle som vil skaffe seg eit småbruk, men som ikkje får det (pga arvingar som bur i byen og som vil halde på garden og som får lov til det pga. slappe kommunar ikkje handhevar bu- og driveplikta). I det heile teke. Men skogen må vekk. I alle fall må han tynnast ut. Når eg går turar på Sunnmøre er det det same. Utsikta forsvinn, landskapet forsvinn.
Eg er sjølvsagt klar over at skogsfarsotten heng saman med at småe gardsbruk vert lagde ned, med intensiveringa av landbruket etc. Men ikkje berre det. I alle fall kunne ein ha tenkt litt nytt. Eg ser føre meg eit par tiltak:
- Langsmed vegane høgg vegvesenet ned skog som stengjer for utsikt mot fjorden.
- Bønder kan gjere gode pengar på å la folk drive sjølvhogst i skogen deira, det gjeld særleg bjørkeved, grantrea er no så store og farlege at det må maskinar til.
- Det må innførast forbod mot planting av grantre på Vestlandet. Dispensasjon kan gjevast for juletre.
- Ein må få i gang eit program for å fjerne mest mogleg grantre.
- Det bør lagast støtteordningar som kan drive juletreproduksjonen over til furu. Folk bør verte oppmoda om å bruke furu.
- Hordaland fylke har gitt støtte til brakerydding (rydding av einer). Den støtte må gjerast større og verte meir kjend.
- Ein skal støtte opp om sauehald og geitehald i fjellet.
Dersom desse tiltaka hadde vorte gjennomførde, er eg sikker på at det ville ha vorte mykje trivelegare å bu på Vestlandet. Det vil få store positive konsekvensar for velværet til folk, ikkje minst det psykiske, for turistnæringa, for jordbruket, for bilistar, syklistar, turgåarar og for den vanlege mannen i gata som veit at dersom han hadde teke seg ein tur ut av byen, ville han ha sett grøne lier spegle seg i sol og regn.
Eg er klar over at ein del no med ein gong vil kome med peikefingeren og seie "du din elendige plante-rasist", men dei som seier det, er caffelatte-drikkarar som held seg i byen og vil gå skogsturar for å kome seg vekk frå andre og inn i seg sjølv. Ta til dømes Romsdalsfjorden, den flotte utsikta som eg kunne sjå då eg som 7-åring sat i baksetet på ein Ford Cortina. No er det som å køyre frå tunell til tunell, i berg og i skog. (Ja, frå 1. juli kan ein skrive både "tunell" og "tunnel"). Eg var i Hardanger i helga, på bryllaup i Norheimsund, og dagen etter tenkte vi at det kunne vere fint med ein tur langsmed Hardangerfjorden. Men nei, skog, skog, skog. Hadde no bøndene vore om seg og hogd ned skogen. Men nei! Grantrea vert større og større, og gardsarvingane let andre slå markane for seg, og tenkjer ikkje på den ville skogen. Når ein går turar i Nordhordland ser ein jamvel at det vert planta nye tre på opne og solfylte lier! Med statsstøtte! Det er heilt absurd. Ein burde ha betalt straffetoll for å plante nye tre, og så er det faktisk omvendt! Eg er ikkje imot bønder, tvert imot, eg er for desentralisert norsk jordbruk, og eg stør alle som vil skaffe seg eit småbruk, men som ikkje får det (pga arvingar som bur i byen og som vil halde på garden og som får lov til det pga. slappe kommunar ikkje handhevar bu- og driveplikta). I det heile teke. Men skogen må vekk. I alle fall må han tynnast ut. Når eg går turar på Sunnmøre er det det same. Utsikta forsvinn, landskapet forsvinn.
Eg er sjølvsagt klar over at skogsfarsotten heng saman med at småe gardsbruk vert lagde ned, med intensiveringa av landbruket etc. Men ikkje berre det. I alle fall kunne ein ha tenkt litt nytt. Eg ser føre meg eit par tiltak:
- Langsmed vegane høgg vegvesenet ned skog som stengjer for utsikt mot fjorden.
- Bønder kan gjere gode pengar på å la folk drive sjølvhogst i skogen deira, det gjeld særleg bjørkeved, grantrea er no så store og farlege at det må maskinar til.
- Det må innførast forbod mot planting av grantre på Vestlandet. Dispensasjon kan gjevast for juletre.
- Ein må få i gang eit program for å fjerne mest mogleg grantre.
- Det bør lagast støtteordningar som kan drive juletreproduksjonen over til furu. Folk bør verte oppmoda om å bruke furu.
- Hordaland fylke har gitt støtte til brakerydding (rydding av einer). Den støtte må gjerast større og verte meir kjend.
- Ein skal støtte opp om sauehald og geitehald i fjellet.
Dersom desse tiltaka hadde vorte gjennomførde, er eg sikker på at det ville ha vorte mykje trivelegare å bu på Vestlandet. Det vil få store positive konsekvensar for velværet til folk, ikkje minst det psykiske, for turistnæringa, for jordbruket, for bilistar, syklistar, turgåarar og for den vanlege mannen i gata som veit at dersom han hadde teke seg ein tur ut av byen, ville han ha sett grøne lier spegle seg i sol og regn.
16 juli 2005
Tur med hund
Vi var på tur til Jæren med hund. Fint ver, stort sett, og fascinerande landskap å ferdast i for ein som stort sett har brukt livet til å sjå inn mot regntunge bergveggar. Til slutt gadd ikkje hunden å køyre bil lenger, han sette seg ned, og måtte berast inn i bagasjerommet. Då var det på tide å reise attende til haustregnet i Bergen.
03 juli 2005
Bergensk?
Her er eit innlegg som eg hadde på prent i Bergens Tidende i går, 2. juli:
Bergensk?
No kan bergensarane skrive "bergensk", melder BT 1. juli. Ein kan nemleg frå no av bruke "bygden", "hytten" og "jenten" i bokmål, og dermed har ein fått bergensk som skriftmål, meiner språkekspertisen i BT.
Men språkekspertisen gløymer former som t.d. "eg", "ikkje" og "korfor". Desse formene finst i bergensk, men ikkje i bokmål. Derimot finn vi dei i nynorsk.
Bergensk?
No kan bergensarane skrive "bergensk", melder BT 1. juli. Ein kan nemleg frå no av bruke "bygden", "hytten" og "jenten" i bokmål, og dermed har ein fått bergensk som skriftmål, meiner språkekspertisen i BT.
Men språkekspertisen gløymer former som t.d. "eg", "ikkje" og "korfor". Desse formene finst i bergensk, men ikkje i bokmål. Derimot finn vi dei i nynorsk.
01 juli 2005
Sletta på laurdag
I morgon skal eg til Sletta i Radøy kommune. Skal deltake på eit seminar og halde innlegg om "førøysk og islandsk purisme i dag". Det vil seie, arrangøren har i ei brosjyre brukt ordet "språkrøkt" i staden for "purisme", men eg kjem no til å snakke om purisme, eg.
Seminaret skal forresten handle om "Språk og kultur i Vesterveg" og byrjar klokka 9.00. Det skal vere inne i det ein kallar Emigrantkyrkja på Vestnorsk Utvandringssenter. Ei kyrkje, altså. Kanskje det er meininga at ein skal stå på preikestolen? Det vil eg ha stor sans for. Burde rett nok ha hatt ein noko verdig klednad på når eg stod der. Synd då at eg berre tok med meg hawaii-kleda mine med til øya eg har sommarresidens på. Det var så sommarleg då eg for hit, og rett før så var det jo den solbrent-turen til Austlandet, og det førte til at eg tenkte at no er det sommar, så no er det på tide å prøve hawaii-kleda mine. Men hawaii-skjorte på ein preikestol, det er noko som berre "glad-prestar" har på seg. Og eg vil for all del ikkje iscenesetje meg sjølv som nokon "glad-prest". Ja, eigentleg vil eg ikkje iscensetje meg sjølv som prest i det heile, jamvel om eg nok kan gjere det, av og til, men dersom eg MÅTTE framstå som prest, så står i alle fall "glad-presten" langt nede på lista over aktuelle typar. Så her har eg ei utfordring.
Seminaret skal elles ha innlegg om korleis gamalnorsk vart til færøysk (Helge Sandøy), om språket på Shetland og Orknøyane (Tom Rendall), om norsk mål i ein amerikansk teikneserie (Verlyn Anderson) og om nynorsk hjå norskamerikanarar i USA (Peter Hallaråker). Så vert det ordskifte heilt til slutt. Det heile sluttar kl. 14.15.
Seminaret er ein del av det ein kallar Utvandrarfestivalen, og den går over nokre dagar. I kveld kl. 19.00 er det t.d. konsert med Bjøro Håland. Eg går nok glipp av Håland, men får altså med meg laurdagen.
Seminaret skal forresten handle om "Språk og kultur i Vesterveg" og byrjar klokka 9.00. Det skal vere inne i det ein kallar Emigrantkyrkja på Vestnorsk Utvandringssenter. Ei kyrkje, altså. Kanskje det er meininga at ein skal stå på preikestolen? Det vil eg ha stor sans for. Burde rett nok ha hatt ein noko verdig klednad på når eg stod der. Synd då at eg berre tok med meg hawaii-kleda mine med til øya eg har sommarresidens på. Det var så sommarleg då eg for hit, og rett før så var det jo den solbrent-turen til Austlandet, og det førte til at eg tenkte at no er det sommar, så no er det på tide å prøve hawaii-kleda mine. Men hawaii-skjorte på ein preikestol, det er noko som berre "glad-prestar" har på seg. Og eg vil for all del ikkje iscenesetje meg sjølv som nokon "glad-prest". Ja, eigentleg vil eg ikkje iscensetje meg sjølv som prest i det heile, jamvel om eg nok kan gjere det, av og til, men dersom eg MÅTTE framstå som prest, så står i alle fall "glad-presten" langt nede på lista over aktuelle typar. Så her har eg ei utfordring.
Seminaret skal elles ha innlegg om korleis gamalnorsk vart til færøysk (Helge Sandøy), om språket på Shetland og Orknøyane (Tom Rendall), om norsk mål i ein amerikansk teikneserie (Verlyn Anderson) og om nynorsk hjå norskamerikanarar i USA (Peter Hallaråker). Så vert det ordskifte heilt til slutt. Det heile sluttar kl. 14.15.
Seminaret er ein del av det ein kallar Utvandrarfestivalen, og den går over nokre dagar. I kveld kl. 19.00 er det t.d. konsert med Bjøro Håland. Eg går nok glipp av Håland, men får altså med meg laurdagen.
30 juni 2005
Ingen brunsniglar
Nett no er eg på ei øy litt nord for Bergen. Skal vere hundepassar. Det er ei rolle som kler meg. Hiv kjeppen ut over plenen, hunden spring etter og tek kjeppen.
Men korleis er eigentleg hagelivet? Eg har nemleg høyrt det verste. Har site i sofakroken på arbeidsplassen og høyrt fortvila hageeigarar fortelje om kampen mot den iberiske mordarsniglen. Ein hageeigar tok i fjor kverken på 531 brunsniglar i løpet av ein kveld. Han har seg ein runde i hagen kvar kveld. Det har konsekvensar. Sniglane fylgjer etter han i draume. Dei slører seg rundt i soverommet, kravlar og kryp overalt. Og hageliver er ruinert. Ingen vil gå berrføtt på plenen, då får ein berre sniglar på føtene. Alle hjelpemiddel er prøvde, men dukkar det opp noko nytt, prøver ein det òg.
Brunsniglen kom visstnok til Vestlandet frå den iberiske halvøya på midten av 1990-talet, truleg gjennom plantemold til eit gartneri. Så spreidde sniglen seg i eit område som var perfekt: fuktig, utan naturlege fiendar. Ein kan verte globaliseringsmotstandar av mindre.
Når eg så går berrføtt på plenen i morgontimane, tenkjer eg i mitt stille sinn at no treffer eg vel på ein av desse iberiske mordarsniglane. For det er litt fuktig i morgontimane. Men nei, faktisk ikkje ein einaste har eg treft. Eg har sett etter i buskene, men ingen å sjå. Og bra er no det. Så eg set meg ut i sola med føtene på graset. No vert problemet om eg skal lese ei færøysk hovudoppgåve eller ein roman. Må berre hive ein kjepp til hunden fyrst.
Men korleis er eigentleg hagelivet? Eg har nemleg høyrt det verste. Har site i sofakroken på arbeidsplassen og høyrt fortvila hageeigarar fortelje om kampen mot den iberiske mordarsniglen. Ein hageeigar tok i fjor kverken på 531 brunsniglar i løpet av ein kveld. Han har seg ein runde i hagen kvar kveld. Det har konsekvensar. Sniglane fylgjer etter han i draume. Dei slører seg rundt i soverommet, kravlar og kryp overalt. Og hageliver er ruinert. Ingen vil gå berrføtt på plenen, då får ein berre sniglar på føtene. Alle hjelpemiddel er prøvde, men dukkar det opp noko nytt, prøver ein det òg.
Brunsniglen kom visstnok til Vestlandet frå den iberiske halvøya på midten av 1990-talet, truleg gjennom plantemold til eit gartneri. Så spreidde sniglen seg i eit område som var perfekt: fuktig, utan naturlege fiendar. Ein kan verte globaliseringsmotstandar av mindre.
Når eg så går berrføtt på plenen i morgontimane, tenkjer eg i mitt stille sinn at no treffer eg vel på ein av desse iberiske mordarsniglane. For det er litt fuktig i morgontimane. Men nei, faktisk ikkje ein einaste har eg treft. Eg har sett etter i buskene, men ingen å sjå. Og bra er no det. Så eg set meg ut i sola med føtene på graset. No vert problemet om eg skal lese ei færøysk hovudoppgåve eller ein roman. Må berre hive ein kjepp til hunden fyrst.
27 juni 2005
Solbrent
I fjor ein gong var eg i Hamar. Då var det ein som sa at "dette er prototypen på ein typisk norsk by". Han sa det til og med på engelsk. I helga var eg i Hamar igjen, for å sjå om det stemte. Vel, egentleg var eg i eit bryllaup. Det var ein slektning av sambu som gifta seg, og sambu spela då òg paret inn og ut av Hamardomen, dvs. steinrøysa under glastaket oppe på Domkyrkjeodden.
Sundagen gjekk vi så tur og sat ved stranda og såg på Mjøsa. Skiblader, ungar som bada, idyll. Det var altså sol ute. Det var ei sjokkoppleving. Resultatet var som overskrifta indikerer.
Er no i Oslo der eg kjøpte ein solkrem til 178 kroner. Noko fortel meg at det var ganske dyrt og litt seint.
Men no er det ut att igjen i sola. Sambu og Matilde ute og et is, sikkert.
Sundagen gjekk vi så tur og sat ved stranda og såg på Mjøsa. Skiblader, ungar som bada, idyll. Det var altså sol ute. Det var ei sjokkoppleving. Resultatet var som overskrifta indikerer.
Er no i Oslo der eg kjøpte ein solkrem til 178 kroner. Noko fortel meg at det var ganske dyrt og litt seint.
Men no er det ut att igjen i sola. Sambu og Matilde ute og et is, sikkert.
24 juni 2005
Kursslutt
Så er det slutt. Etter to og ei halv veke har svenskane på sommarkurset reist heim. Eksamen i går, deretter avslutning på Bryggeloftet der kurset spanderte middag. Kursleiaren fekk kvikk-lunsj og ei t-skjorte med "Endre - din turoperatør" pålimt. Etterpå prøvde nokre av dei blide studinene å lokke kursleiaren med på tur opp Stoltzekleiven, men då var klokka mykje, så kursleiaren for heim, fornuftig nok. Litt trist når alle er reist.
Her er forresten eksamensoppgåvene (tre timars eksamen):
"Kandidaten skal svare på alle oppgåvene.
I Språk
a) Gje eksempel på nokre dialektskilnader (”målføremerke”) i norsk.
b) Ivar Aasen og Knud Knudsen representerer to hovudstrategiar i norsk språknormering: målreising og fornorsking. Gjer kort greie for hovudskilnaden mellom desse to strategiane.
c) Korleis har forholdet mellom nynorsk og bokmål utvikla seg i det norske samfunnet?
II Litteratur
Ta utgangspunkt i to eller fleire litterære verk som er gjennomgått på kurset. Peik på og vurder måtar identitetsproblematikken kjem til uttrykk på.
(Litterære verk kan vere romanar, noveller eller dikt.)"
Her er forresten eksamensoppgåvene (tre timars eksamen):
"Kandidaten skal svare på alle oppgåvene.
I Språk
a) Gje eksempel på nokre dialektskilnader (”målføremerke”) i norsk.
b) Ivar Aasen og Knud Knudsen representerer to hovudstrategiar i norsk språknormering: målreising og fornorsking. Gjer kort greie for hovudskilnaden mellom desse to strategiane.
c) Korleis har forholdet mellom nynorsk og bokmål utvikla seg i det norske samfunnet?
II Litteratur
Ta utgangspunkt i to eller fleire litterære verk som er gjennomgått på kurset. Peik på og vurder måtar identitetsproblematikken kjem til uttrykk på.
(Litterære verk kan vere romanar, noveller eller dikt.)"
23 juni 2005
Ordbøker i regnet
Det kan berre regne så mykje det vil. Eg sit her nemleg med ein haug med nye ordbøker. Vel, nye og nye. Eigentleg er det tale om to posar med "utdaterte" ordbøker; ordbøkene kjem frå ein kollega som nett gjekk av for aldersgrensa.
Omsider har eg m.a. fått Øverlands blå riksmålsordliste, både fyrste og andre utgåva. Og her er ulike utgåver av ordbøker som fylgjer ulike variantar av 1938- og 1959-rettskrivinga. Snadder.
Omsider har eg m.a. fått Øverlands blå riksmålsordliste, både fyrste og andre utgåva. Og her er ulike utgåver av ordbøker som fylgjer ulike variantar av 1938- og 1959-rettskrivinga. Snadder.
21 juni 2005
Fast stilling
Det er ikkje kvar dag ein får fast stilling. Men i dag fekk eg altså det, for fyrste gong, med tittel "fyrsteamanuensis".
Utlysinga av stillinga stod forresten "her". Eg byrjar fyrst i januar 2006; skal vere i postdok-stipendet ut desember. Og når eg byrjar vil eg sjølvsagt vere påpasseleg med at det står "fyrsteamanuensis" og ikkje "førsteamanuensis" på døra.
Utlysinga av stillinga stod forresten "her". Eg byrjar fyrst i januar 2006; skal vere i postdok-stipendet ut desember. Og når eg byrjar vil eg sjølvsagt vere påpasseleg med at det står "fyrsteamanuensis" og ikkje "førsteamanuensis" på døra.
15 juni 2005
Intern strid
Det skulle i løpet av juni verte halde årsmøte i Rørsla for sterke verb. Men den seinare tida har det vore ein del strid i rørsla, så årsmøtet ligg litt i det blå.
Striden i sterkverb-rørsla har likevel ikkje gått så langt som striden i visse fraksjonar av "høgnorskrørsla". Ikkje nok med at fraksjonen som tapte slaget om bladet "Vestmannen" laga eit nytt blad dei kalla for "Målmannen". No har òg "Målmannen" vorte offer for fraksjonering. Kanskje får vi endå eit blad? "Myrmannen"?
Kannibalisme er ingen sunn aktivitet, og han er heller ikkje så underhaldande som årsmøtet i Borkne for nokre år sidan. Då var der mykje sunn og god galskap. Ja, det var tider det.
Lurer forresten på kven som har skrive om bladet "Målmannen" og "Vestmannen" i Wikipedia.
Striden i sterkverb-rørsla har likevel ikkje gått så langt som striden i visse fraksjonar av "høgnorskrørsla". Ikkje nok med at fraksjonen som tapte slaget om bladet "Vestmannen" laga eit nytt blad dei kalla for "Målmannen". No har òg "Målmannen" vorte offer for fraksjonering. Kanskje får vi endå eit blad? "Myrmannen"?
Kannibalisme er ingen sunn aktivitet, og han er heller ikkje så underhaldande som årsmøtet i Borkne for nokre år sidan. Då var der mykje sunn og god galskap. Ja, det var tider det.
Lurer forresten på kven som har skrive om bladet "Målmannen" og "Vestmannen" i Wikipedia.
14 juni 2005
Toget venta
Klokka 07.58 skal toget gå. No er klokka 07.35. Og snart kjem dei svenske studentane, dei skal hentast med stordrosje på Hatleberg. Vi skal nemleg på tur – Noreg i eit nateskal. Med bergensbanen til Myrdal, så til fots ned Flåmsdalen til Berekevam, deretter tog til Flåm, middag på Furukroa, båt til Gudvangen, buss til Voss og tog derifrå til Bergen. Ein klassikar. Alle likar den turen. Og no er det snart tid for at vi fer frå togstasjonen. Eit par studentar har alt kome. Det er sundag, og roleg ute.
Så ringjer mobiltelefonen. – Æ, det har enno ikkje kome nokon taxi til Hatleberg... Kva? Eg ringjer til Bergen Taxi: - Nei, der kom ein taxi i går. - Men det var jo I DAG, I DAG, drosja skulle kome!!! - Vel, vi sendte ein i går. Og vi har ingen stordrosje her no. Men vi kan sende vanlege drosjer. - Ja, gjer det!
Klokka går og går. Så, 07.50 kjem nokre svenskar springane. Dette ser lovande ut. Men ikkje heilt: - Der var så fåe drosjer! Det er tvilsamt om dei aller siste rekk dette! Kva sa konduktøren? Fekk du ikkje noko svar?!
Klokka vert 07.55. Ei ny gruppe studentar kjem. Men framleis manglar den siste gruppa. Eg får melding om at dei neppe kan rekke toget. Klokka vert 07.56. Ingen andre enn meg og konduktøren ute på perrongen, 200 meter lenger borte, han svarar ikkje. Kva er lurast no? Å ta heile gruppa ut av toget og vente på neste tog, eller å la ei gruppe reise til Myrdal? Så talentlaus å ikkje ha tenkt på det før! Men ingen har mobiltelefon med seg, heller, og assistenten vil ikkje ta på seg å reise til Myrdal. Klokka er 07.57. Ingen kjem. Men ingenting er over før det er over. Klokka vert 07.58. Vel, no er det eigentleg over. Klokka 07.59. Toget er klart til å gå. Konduktøren på veg til å gi signal, men eg irriterer han, står med eitt bein inne i toget og eitt bein på perrongen (har lange bein). Konduktøren kjem bort. Klokka er 08.00. Men då er dei der! Rundt hjørnet kjem ein flokk springande! No er alle her! Konduktøren seier han sjølvsagt kan vente til dei har kome fram til vogna og ombord. Og så, fem minutt over tida er vi på veg. Ut på tur!
Etterpå er sjølvsagt kursleiaren helten. På folkemunne i Sverige vart han heretter kjend som "mannen som fekk toget til å vente".
Så ringjer mobiltelefonen. – Æ, det har enno ikkje kome nokon taxi til Hatleberg... Kva? Eg ringjer til Bergen Taxi: - Nei, der kom ein taxi i går. - Men det var jo I DAG, I DAG, drosja skulle kome!!! - Vel, vi sendte ein i går. Og vi har ingen stordrosje her no. Men vi kan sende vanlege drosjer. - Ja, gjer det!
Klokka går og går. Så, 07.50 kjem nokre svenskar springane. Dette ser lovande ut. Men ikkje heilt: - Der var så fåe drosjer! Det er tvilsamt om dei aller siste rekk dette! Kva sa konduktøren? Fekk du ikkje noko svar?!
Klokka vert 07.55. Ei ny gruppe studentar kjem. Men framleis manglar den siste gruppa. Eg får melding om at dei neppe kan rekke toget. Klokka vert 07.56. Ingen andre enn meg og konduktøren ute på perrongen, 200 meter lenger borte, han svarar ikkje. Kva er lurast no? Å ta heile gruppa ut av toget og vente på neste tog, eller å la ei gruppe reise til Myrdal? Så talentlaus å ikkje ha tenkt på det før! Men ingen har mobiltelefon med seg, heller, og assistenten vil ikkje ta på seg å reise til Myrdal. Klokka er 07.57. Ingen kjem. Men ingenting er over før det er over. Klokka vert 07.58. Vel, no er det eigentleg over. Klokka 07.59. Toget er klart til å gå. Konduktøren på veg til å gi signal, men eg irriterer han, står med eitt bein inne i toget og eitt bein på perrongen (har lange bein). Konduktøren kjem bort. Klokka er 08.00. Men då er dei der! Rundt hjørnet kjem ein flokk springande! No er alle her! Konduktøren seier han sjølvsagt kan vente til dei har kome fram til vogna og ombord. Og så, fem minutt over tida er vi på veg. Ut på tur!
Etterpå er sjølvsagt kursleiaren helten. På folkemunne i Sverige vart han heretter kjend som "mannen som fekk toget til å vente".
10 juni 2005
Turoperatør
Universitetet i Bergen har for tida vitjing av 20 svenske og finlandssvenske studentar som vil studere norsk språk og litteratur. Det er rett hyggelege personar. Dei er både sosiale og pliktoppfyllande – det er ein god kombinasjon.
Sjølv er eg kursansvarleg for studentane. Det inneber mykje: lage fagleg program, halde styr på budsjett, undervise, ordne med innkvartering, skaffe kjøkkenutstyr etc. Og dessutan: å vere turoperatør. For ein skal jo oppleve ein del. I forgårs var vi t.d. på tur opp Stoltzekleiva og til Sandviksfjellet, og i går var vi på Bergen kunstmuseum og såg utstilling av Astrup-bilete, før vi seinare for på surrealistisk konsert med Oddvar Torsheim på "Nynorsk bar" (Cafe Opera). I dag har vi vore i Bryggens Museum og Rosekrantztårnet. Og på sundag fer vi med tog til Myrdal og gåtur ned Flåmsdalen. I det heile teke er det mykje praktisk. Det verste er at eg likar det. Eg går fyrst flokken gjennom gatene i Bergen sentrum med ein paraply som flagg. Fortel om hus og gater, og veit i mitt stille sinn at det er jo dette eg har drøymt om: Å vere den allvitande turist-guide som ausar ut av kunnskap for dei ikkje-anande turistane.
Sjølv er eg kursansvarleg for studentane. Det inneber mykje: lage fagleg program, halde styr på budsjett, undervise, ordne med innkvartering, skaffe kjøkkenutstyr etc. Og dessutan: å vere turoperatør. For ein skal jo oppleve ein del. I forgårs var vi t.d. på tur opp Stoltzekleiva og til Sandviksfjellet, og i går var vi på Bergen kunstmuseum og såg utstilling av Astrup-bilete, før vi seinare for på surrealistisk konsert med Oddvar Torsheim på "Nynorsk bar" (Cafe Opera). I dag har vi vore i Bryggens Museum og Rosekrantztårnet. Og på sundag fer vi med tog til Myrdal og gåtur ned Flåmsdalen. I det heile teke er det mykje praktisk. Det verste er at eg likar det. Eg går fyrst flokken gjennom gatene i Bergen sentrum med ein paraply som flagg. Fortel om hus og gater, og veit i mitt stille sinn at det er jo dette eg har drøymt om: Å vere den allvitande turist-guide som ausar ut av kunnskap for dei ikkje-anande turistane.
05 juni 2005
Rapp er snakk
(Her kjem ein liten artikkel eg skreiv for spalta "Ord om ord" i siste Dag og Tid. Artikkelen skulle handle om eit ord. Og det gjer han.)
Den viktigaste dialektrørsla i dag kjem frå musikkforma rapp. Kva er så bakgrunnen for ordet rapp?
Vi må då tilbake til slutten av 1960-talet og til det kulturelle blandingsmiljøet i New York. Eit nytt fenomen hadde oppstått, diskoteket, der midtpunktet var plateryttaren (DJ-en). Somme plateryttarar merka seg at tilhøyrarar tok til å gjere frie danseopptrinn under instrumentaldelen av songar, det ein kalla ”the break”, dvs. ‘pausen’. Desse danseopptrinna vart populære, og plateryttarane byrja då å manipulere med platene slik at pausene og pause-dansen kunne vare lenger. Dermed var grunnlaget lagt for breaking som sjølvstendig danseform. Då breakdansen kom til Noreg i 1984, med filmen ”Beat Streeet”, kunne ein eigentleg ha kalla han for ‘pause-dans’.
Sjølve rapp-musikken oppstod kring 1970, i nær samanheng med nettopp diskoteka og breakdansen. Plateryttarar ville ha fleire til å kome ut på dansegolvet, og engasjerte ein microphone controller (MC). MC-en framførte rim og vers som stod i stil med musikken og rytma, og som kunne verke engasjerande på publikum. Framføringa vart kalla rap og rappin, av det amerikansk-engelske nemninga rap som tyder ‘snakk’. I byrjinga hadde MC-en ein underordna posisjon, og han skulle skryte av plateryttaren. Etter kvart vart MC-en kalla ein rapper, og fekk all merksemda. Dermed var grunnlaget lagt for det som skulle kome – for Eminem og Side Brok.
Rapp er eit lydhermande ord som har oppstått i fleire språk. I etymologiske ordbøker for germanske språk finn vi mange av dei same tilvisingane: Rapp viser mellom anna til noko som går snøgt føre seg, til å skunde seg, til lokkerop etter ender, og til å herme etter andre sine lydar. I afro-amerikanske miljø karakteriserte rap ein spesiell stil og eit repertoar prega av det raske, av herming og av ordspel. Rapp-stilen vart utnytta musikalsk alt på 1930- og 1940-talet. Typisk er Cab Calloway med refrenget “Hi-de-hi-de-hi-de-ho” i "Minnie the Moocher", kjent frå filmen Blues Brothers.
Rapp-musikken har gått gjennom fleire fasar, teknisk og sjangermessig utvikling, og spreidd seg til resten av verda. Fyrst gjekk alt føre seg på engelsk, men på 1990-talet gjekk ein i store delar av verda over til å rappe på morsmålet. Språkskiftet vart kombinert med eit innhaldsskifte der utøvarane tok opp meir lokale og aktuelle spørsmål. Frankrike var tidlegast ut, men for norske utøvarar var det utviklinga i Sverige som var føredøme, særleg med artisten Petter.
Sjølv om det har skjedd store lokale tilpassingar av rapp-musikk, slik at nyskapinga no skjer utanfor USA, er der framleis organisatoriske og tekstkulturelle rammer som er ganske felles. Rappteksten skal framleis knytast til plateryttar-verksemd, det skal vere mogleg å danse til rapp, og rapptekstane viser påfallande likskapar når det gjeld val av emne og språkhandlingar. Kanskje nettopp strenge rammer gir friske resultat? I alle fall har rapp vore med på å forfriske lyrikken, og jamvel gitt rimbruk ein renessanse. Ein god del norsk rapp er dårleg, men det kjem faktisk noko bra snakk òg.
For framleis er det snakke ein gjer. Gode rapparar kan nemleg ikkje syngje.
Den viktigaste dialektrørsla i dag kjem frå musikkforma rapp. Kva er så bakgrunnen for ordet rapp?
Vi må då tilbake til slutten av 1960-talet og til det kulturelle blandingsmiljøet i New York. Eit nytt fenomen hadde oppstått, diskoteket, der midtpunktet var plateryttaren (DJ-en). Somme plateryttarar merka seg at tilhøyrarar tok til å gjere frie danseopptrinn under instrumentaldelen av songar, det ein kalla ”the break”, dvs. ‘pausen’. Desse danseopptrinna vart populære, og plateryttarane byrja då å manipulere med platene slik at pausene og pause-dansen kunne vare lenger. Dermed var grunnlaget lagt for breaking som sjølvstendig danseform. Då breakdansen kom til Noreg i 1984, med filmen ”Beat Streeet”, kunne ein eigentleg ha kalla han for ‘pause-dans’.
Sjølve rapp-musikken oppstod kring 1970, i nær samanheng med nettopp diskoteka og breakdansen. Plateryttarar ville ha fleire til å kome ut på dansegolvet, og engasjerte ein microphone controller (MC). MC-en framførte rim og vers som stod i stil med musikken og rytma, og som kunne verke engasjerande på publikum. Framføringa vart kalla rap og rappin, av det amerikansk-engelske nemninga rap som tyder ‘snakk’. I byrjinga hadde MC-en ein underordna posisjon, og han skulle skryte av plateryttaren. Etter kvart vart MC-en kalla ein rapper, og fekk all merksemda. Dermed var grunnlaget lagt for det som skulle kome – for Eminem og Side Brok.
Rapp er eit lydhermande ord som har oppstått i fleire språk. I etymologiske ordbøker for germanske språk finn vi mange av dei same tilvisingane: Rapp viser mellom anna til noko som går snøgt føre seg, til å skunde seg, til lokkerop etter ender, og til å herme etter andre sine lydar. I afro-amerikanske miljø karakteriserte rap ein spesiell stil og eit repertoar prega av det raske, av herming og av ordspel. Rapp-stilen vart utnytta musikalsk alt på 1930- og 1940-talet. Typisk er Cab Calloway med refrenget “Hi-de-hi-de-hi-de-ho” i "Minnie the Moocher", kjent frå filmen Blues Brothers.
Rapp-musikken har gått gjennom fleire fasar, teknisk og sjangermessig utvikling, og spreidd seg til resten av verda. Fyrst gjekk alt føre seg på engelsk, men på 1990-talet gjekk ein i store delar av verda over til å rappe på morsmålet. Språkskiftet vart kombinert med eit innhaldsskifte der utøvarane tok opp meir lokale og aktuelle spørsmål. Frankrike var tidlegast ut, men for norske utøvarar var det utviklinga i Sverige som var føredøme, særleg med artisten Petter.
Sjølv om det har skjedd store lokale tilpassingar av rapp-musikk, slik at nyskapinga no skjer utanfor USA, er der framleis organisatoriske og tekstkulturelle rammer som er ganske felles. Rappteksten skal framleis knytast til plateryttar-verksemd, det skal vere mogleg å danse til rapp, og rapptekstane viser påfallande likskapar når det gjeld val av emne og språkhandlingar. Kanskje nettopp strenge rammer gir friske resultat? I alle fall har rapp vore med på å forfriske lyrikken, og jamvel gitt rimbruk ein renessanse. Ein god del norsk rapp er dårleg, men det kjem faktisk noko bra snakk òg.
For framleis er det snakke ein gjer. Gode rapparar kan nemleg ikkje syngje.
01 juni 2005
Eldrebølgja
Ein gong i året vert ein eldre. Gratulasjonar på morgonkvisten tydar på at ein har klart det i år òg. Jau, då. Gratulasjonsobjektet tek elles imot fleire kommentarar t.d. på Nattjazz i kveld.
Apropos alder: Sidan folk på nokonogtredve stort sett ikkje er i bloggosfæren, er det interessant å merke seg korleis den generasjonen reagerer på bloggeri. Nokre e-brev kan illustrere det. Døme 1 (den syrlege moralist): "Hei bloggis! Det er fint at framståande forskarar dyrkar det uvesentlege utan å skjemmast." Døme 2 (den overraska): "Hepp, jaggu er du ungdommeleg! Fin blogg, delikat og smakfull i det ytre." Døme 3 (pedagogen nett komen heim frå festival): "Mykje ladd om debut og porno i starten der, men veldig morsomt og bra." Ein kan altså konstatere at generasjon X har ei liberal haldning til dette.
Apropos alder: Sidan folk på nokonogtredve stort sett ikkje er i bloggosfæren, er det interessant å merke seg korleis den generasjonen reagerer på bloggeri. Nokre e-brev kan illustrere det. Døme 1 (den syrlege moralist): "Hei bloggis! Det er fint at framståande forskarar dyrkar det uvesentlege utan å skjemmast." Døme 2 (den overraska): "Hepp, jaggu er du ungdommeleg! Fin blogg, delikat og smakfull i det ytre." Døme 3 (pedagogen nett komen heim frå festival): "Mykje ladd om debut og porno i starten der, men veldig morsomt og bra." Ein kan altså konstatere at generasjon X har ei liberal haldning til dette.
31 mai 2005
Opprop
Stundom får eg e-brev om å skrive under på opprop. No er der to saker som fleire bør skrive under:
Fyrst eit opprop mot regjeringsframlegg om romavlytting. Framlegget inneber høve til meir intensiv overvaking av kriminelle, men òg meir overvaking av politiske aktivistar. I så måte står det om viktige verdiar i høve til ytringsfridom og rettstryggleik. Framlegget frå regjeringa skal handsamast av justiskomiteen på Stortinget onsdag 1. juni og i Stortinget i løpet av juni. Så dette hastar.
Det andre er oppropet "Stopp salget av bergenserne!". Det er imot planane til Bergen kommune om å inngå eit samarbeid med Clear Channel om digre reklameplakatar på 500 busskurs, 15–20 montrar og offentlege toalett 15 år fram i tid. No er ikkje tittelen på oppropet heilt god her. Det er no ein gong bergensarane sjølv som er det største trugsmålet mot Bergen. Hugs på at det var innflyttarar som redda Bryggen, bergensarane ville rive heile greia på 1950-talet. Men med tanke på desse plakatane over heile Bergen ser eg stort på det med tittelen.
Fyrst eit opprop mot regjeringsframlegg om romavlytting. Framlegget inneber høve til meir intensiv overvaking av kriminelle, men òg meir overvaking av politiske aktivistar. I så måte står det om viktige verdiar i høve til ytringsfridom og rettstryggleik. Framlegget frå regjeringa skal handsamast av justiskomiteen på Stortinget onsdag 1. juni og i Stortinget i løpet av juni. Så dette hastar.
Det andre er oppropet "Stopp salget av bergenserne!". Det er imot planane til Bergen kommune om å inngå eit samarbeid med Clear Channel om digre reklameplakatar på 500 busskurs, 15–20 montrar og offentlege toalett 15 år fram i tid. No er ikkje tittelen på oppropet heilt god her. Det er no ein gong bergensarane sjølv som er det største trugsmålet mot Bergen. Hugs på at det var innflyttarar som redda Bryggen, bergensarane ville rive heile greia på 1950-talet. Men med tanke på desse plakatane over heile Bergen ser eg stort på det med tittelen.
Abonner på:
Innlegg (Atom)